Bhārata
Chapter 13: Gāndhārī’s hard mass is divided by Vyāsa into 101 embryos; jealousy underlies both Gāndhārī’s anguish and Dhṛtarāṣṭra’s dynastic anxiety.
Gāndhārī’s jealousy at Kuntī’s childbirth leads to the hard mass and 101 embryos;
वैशम्पायन उवाच॥
vaiśampāyana uvāca॥
Vaiśampāyana said:
[PV-KDV:01_019_1] (Bharata)
ततः पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्यां जनमेजय । धृतराष्ट्रस्य वैश्यायामेकश्चापि शतात्परः ॥BORI: १-१०७-१॥
tataḥ putraśataṁ jajñē gāndhāryāṁ janamējaya । dhr̥tarāṣṭrasya vaiśyāyāmēkaścāpi śatātparaḥ ॥BORI: 1-107-1॥
Then, Janamejaya, a hundred sons were born to Dhritarashtra by Gandhari, and one more beyond the hundred by a Vaishya woman. (BORI: 1-107-1)
[PV-KDV:01_019_2] (Bharata)
जनमेजय उवाच॥
janamējaya uvāca॥
Janamejaya said:
[PV-KDV:01_019_3] (Bharata)
कथं पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्यां द्विजसत्तम । कियता चैव कालेन तेषामायुश्च किं परम् ॥BORI: १-१०७-३॥
kathaṁ putraśataṁ jajñē gāndhāryāṁ dvijasattama । kiyatā caiva kālēna tēṣāmāyuśca kiṁ param ॥BORI: 1-107-3॥
How were a hundred sons born to Gandhari, best of brahmins? How long did it take, and what was the full extent of their lifespan? (BORI: 1-107-3)
[PV-KDV:01_019_4] (Bharata)
कथं चैकः स वैश्यायां धृतराष्ट्रसुतोऽभवत् । कथं च सदृशीं भार्यां गान्धारीं धर्मचारिणीम् । आनुकूल्ये वर्तमानां धृतराष्ट्रोऽत्यवर्तत ॥BORI: १-१०७-४॥
kathaṁ caikaḥ sa vaiśyāyāṁ dhr̥tarāṣṭrasutō’bhavat । kathaṁ ca sadr̥śīṁ bhāryāṁ gāndhārīṁ dharmacāriṇīm । ānukūlyē vartamānāṁ dhr̥tarāṣṭrō’tyavartata ॥BORI: 1-107-4॥
How did that one son of Dhritarashtra come to be born to a Vaishya woman? And how did Dhritarashtra disregard Gandhari, his well-matched and virtuous wife, who always sought to please him? (BORI: 1-107-4)
[PV-KDV:01_019_5] (Bharata)
वैशम्पायन उवाच॥
vaiśampāyana uvāca॥
Vaiśampāyana said:
[PV-KDV:01_019_7] (Bharata)
क्षुच्छ्रमाभिपरिग्लानं द्वैपायनमुपस्थितम् । तोषयामास गान्धारी व्यासस्तस्यै वरं ददौ ॥BORI: १-१०७-७॥
kṣucchramābhipariglānaṁ dvaipāyanamupasthitam । tōṣayāmāsa gāndhārī vyāsastasyai varaṁ dadau ॥BORI: 1-107-7॥
When Dvaipayana came to her, utterly exhausted by hunger and fatigue, Gandhari satisfied him, and Vyasa granted her a boon. (BORI: 1-107-7)
[PV-PAN:01_019_8] (Bharata)
सा वव्रे सदृशं भर्तुः पुत्राणां शतमात्मनः ॥BORI: १-१०७-८A॥
sā vavrē sadr̥śaṁ bhartuḥ putrāṇāṁ śatamātmanaḥ ॥BORI: 1-107-8A॥
She chose for herself a hundred sons equal to her husband. (BORI: 1-107-8A)
[PV-PAN:01_019_9] (Bharata)
ततः कालेन सा गर्भं धृतराष्ट्रादथाग्रहीत् ॥BORI: १-१०७-८B॥
tataḥ kālēna sā garbhaṁ dhr̥tarāṣṭrādathāgrahīt ॥BORI: 1-107-8B॥
Then, in due course, she conceived a child by Dhritarashtra. (BORI: 1-107-8B)
[PV-KDV:01_019_10] (Bharata)
संवत्सरद्वयं तं तु गान्धारी गर्भमाहितम् । अप्रजा धारयामास ततस्तां दुःखमाविशत् ॥BORI: १-१०७-९॥
saṁvatsaradvayaṁ taṁ tu gāndhārī garbhamāhitam । aprajā dhārayāmāsa tatastāṁ duḥkhamāviśat ॥BORI: 1-107-9॥
Gandhari carried that pregnancy for two full years without giving birth; then sorrow overcame her. (BORI: 1-107-9)
[PV-KDV:01_019_11] (Bharata)
श्रुत्वा कुन्तीसुतं जातं बालार्कसमतेजसम् । उदरस्यात्मनः स्थैर्यमुपलभ्यान्वचिन्तयत् ॥BORI: १-१०७-१०॥
śrutvā kuntīsutaṁ jātaṁ bālārkasamatējasam । udarasyātmanaḥ sthairyamupalabhyānvacintayat ॥BORI: 1-107-10॥
Hearing that Kunti’s son had been born, radiant as the rising sun, and realizing that her own womb remained unchanged, she began to brood. (BORI: 1-107-10)
[PV-KDV:01_019_12] (Bharata)
अज्ञातं धृतराष्ट्रस्य यत्नेन महता ततः । सोदरं पातयामास गान्धारी दुःखमूर्च्छिता ॥BORI: १-१०७-११॥
ajñātaṁ dhr̥tarāṣṭrasya yatnēna mahatā tataḥ । sōdaraṁ pātayāmāsa gāndhārī duḥkhamūrcchitā ॥BORI: 1-107-11॥
Gandhari, overcome with grief, then induced a miscarriage with great effort, without Dhritarashtra’s knowledge. (BORI: 1-107-11)
[PV-KDV:01_019_13] (Bharata)
ततो जज्ञे मांसपेशी लोहाष्ठीलेव संहता । द्विवर्षसम्भृतां कुक्षौ तामुत्स्रष्टुं प्रचक्रमे ॥BORI: १-१०७-१२॥
tatō jajñē māṁsapēśī lōhāṣṭhīlēva saṁhatā । dvivarṣasambhr̥tāṁ kukṣau tāmutsraṣṭuṁ pracakramē ॥BORI: 1-107-12॥
Then a compact mass of flesh, like an iron ball, emerged. She began to cast away what she had carried in her womb for two years. (BORI: 1-107-12)
[PV-KDV:01_019_14] (Bharata)
अथ द्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरितः समुपागमत् । तां स मांसमयीं पेशीं ददर्श जपतां वरः ॥BORI: १-१०७-१३॥
atha dvaipāyanō jñātvā tvaritaḥ samupāgamat । tāṁ sa māṁsamayīṁ pēśīṁ dadarśa japatāṁ varaḥ ॥BORI: 1-107-13॥
Then Dvaipayana, learning of this, came swiftly. That foremost of those who recite sacred texts saw the mass of flesh. (BORI: 1-107-13)
[PV-KDV:01_019_15] (Bharata)
ततोऽब्रवीत्सौबलेयीं किमिदं ते चिकीर्षितम् । सा चात्मनो मतं सत्यं शशंस परमर्षये ॥BORI: १-१०७-१४॥
tatō’bravītsaubalēyīṁ kimidaṁ tē cikīrṣitam । sā cātmanō mataṁ satyaṁ śaśaṁsa paramarṣayē ॥BORI: 1-107-14॥
Then he said to Saubaleyī, “What have you intended to do?” And she truthfully disclosed her intention to the great seer: (BORI: 1-107-14)
[PV-PAN:01_019_16] (Bharata)
ज्येष्ठं कुन्तीसुतं जातं श्रुत्वा रविसमप्रभम् । दुःखेन परमेणेदमुदरं पातितं मया ॥BORI: १-१०७-१५॥
jyēṣṭhaṁ kuntīsutaṁ jātaṁ śrutvā ravisamaprabham । duḥkhēna paramēṇēdamudaraṁ pātitaṁ mayā ॥BORI: 1-107-15॥
When I heard that Kunti’s eldest son had been born, radiant as the sun, I was overwhelmed with grief and struck my womb. (BORI: 1-107-15)
[PV-PAN:01_019_17] (Bharata)
शतं च किल पुत्राणां वितीर्णं मे त्वया पुरा । इयं च मे मांसपेशी जाता पुत्रशताय वै ॥BORI: १-१०७-१६॥
śataṁ ca kila putrāṇāṁ vitīrṇaṁ mē tvayā purā । iyaṁ ca mē māṁsapēśī jātā putraśatāya vai ॥BORI: 1-107-16॥
You once promised me a hundred sons, but this lump of flesh has been born to me in place of those hundred sons. (BORI: 1-107-16)
[PV-PAN:01_019_18] (Bharata)
व्यास उवाच॥
vyāsa uvāca॥
Vyasa said:
[PV-PAN:01_019_19] (Bharata)
एवमेतत्सौबलेयि नैतज्जात्वन्यथा भवेत् । वितथं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥BORI: १-१०७-१७॥
ēvamētatsaubalēyi naitajjātvanyathā bhavēt । vitathaṁ nōktapūrvaṁ mē svairēṣvapi kutō’nyathā ॥BORI: 1-107-17॥
It is indeed so, daughter of Subala; it can never be otherwise. I have never spoken falsely, even in jest—how then could this be otherwise? (BORI: 1-107-17)
[PV-PAN:01_019_20] (Bharata)
घृतपूर्णं कुण्डशतं क्षिप्रमेव विधीयताम् । शीताभिरद्भिरष्ठीलामिमां च परिषिञ्चत ॥BORI: १-१०७-१८॥
ghr̥tapūrṇaṁ kuṇḍaśataṁ kṣipramēva vidhīyatām । śītābhiradbhiraṣṭhīlāmimāṁ ca pariṣiñcata ॥BORI: 1-107-18॥
Have a hundred pots filled with ghee prepared immediately, and douse this hard lump with cold water. (BORI: 1-107-18)
[PV-PAN:01_019_21] (Bharata)
वैशम्पायन उवाच॥
vaiśampāyana uvāca॥
Vaiśampāyana said:
[PV-KDV:01_019_22] (Bharata)
सा सिच्यमाना अष्ठीला अभवच्छतधा तदा । अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां गर्भाणां पृथगेव तु ॥BORI: १-१०७-१९॥
sā sicyamānā aṣṭhīlā abhavacchatadhā tadā । aṅguṣṭhaparvamātrāṇāṁ garbhāṇāṁ pr̥thagēva tu ॥BORI: 1-107-19॥
As it was sprinkled, that hard lump then divided into a hundred parts; the embryos, each separate and the size of a thumb joint… (BORI: 1-107-19)
[PV-KDV:01_019_23] (Bharata)
एकाधिकशतं पूर्णं यथायोगं विशां पते । मांसपेश्यास्तदा राजन्क्रमशः कालपर्ययात् ॥BORI: १-१०७-२०॥
ēkādhikaśataṁ pūrṇaṁ yathāyōgaṁ viśāṁ patē । māṁsapēśyāstadā rājankramaśaḥ kālaparyayāt ॥BORI: 1-107-20॥
In all, O lord of the people, a full hundred and one formed in due order from the lump of flesh as time passed. (BORI: 1-107-20)
[PV-KDV:01_019_24] (Bharata)
ततस्तांस्तेषु कुण्डेषु गर्भानवदधे तदा । स्वनुगुप्तेषु देशेषु रक्षां च व्यदधात्ततः ॥BORI: १-१०७-२१॥
tatastāṁstēṣu kuṇḍēṣu garbhānavadadhē tadā । svanuguptēṣu dēśēṣu rakṣāṁ ca vyadadhāttataḥ ॥BORI: 1-107-21॥
He then placed those embryos in the jars, in well-protected places, and made arrangements for their protection. (BORI: 1-107-21)
[PV-KDV:01_019_25] (Bharata)
शशास चैव भगवान्कालेनैतावता पुनः । विघट्टनीयान्येतानि कुण्डानीति स्म सौबलीम् ॥BORI: १-१०७-२२॥
śaśāsa caiva bhagavānkālēnaitāvatā punaḥ । vighaṭṭanīyānyētāni kuṇḍānīti sma saubalīm ॥BORI: 1-107-22॥
The Lord further instructed Saubali, “Once this much time has passed, these jars are to be opened.” (BORI: 1-107-22)
[PV-KDV:01_019_26] (Bharata)
इत्युक्त्वा भगवान्व्यासस्तथा प्रतिविधाय च । जगाम तपसे धीमान्हिमवन्तं शिलोच्चयम् ॥BORI: १-१०७-२३॥
ityuktvā bhagavānvyāsastathā pratividhāya ca । jagāma tapasē dhīmānhimavantaṁ śilōccayam ॥BORI: 1-107-23॥
Having said this and made the necessary arrangements, the wise Lord Vyasa departed for the Himalayas, the mountain range, to practise austerities. (BORI: 1-107-23)
[PV-KDV:01_019_27] (Bharata)
जज्ञे क्रमेण चैतेन तेषां दुर्योधनो नृपः । जन्मतस्तु प्रमाणेन ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः ॥BORI: १-१०७-२४॥
jajñē kramēṇa caitēna tēṣāṁ duryōdhanō nr̥paḥ । janmatastu pramāṇēna jyēṣṭhō rājā yudhiṣṭhiraḥ ॥BORI: 1-107-24॥
Duryodhana was born in this sequence; but judged by birth, King Yudhishthira was the eldest of them. (BORI: 1-107-24)
[PV-KDV:01_019_28] (Bharata)
Dhṛtarāṣṭra’s dynastic anxiety emerges at Duryodhana’s birth.
जातमात्रे सुते तस्मिन्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् । समानीय बहून्विप्रान्भीष्मं विदुरमेव च ॥BORI: १-१०७-२५॥
jātamātrē sutē tasmindhr̥tarāṣṭrō’bravīdidam । samānīya bahūnviprānbhīṣmaṁ viduramēva ca ॥BORI: 1-107-25॥
As soon as that son was born, Dhritarashtra summoned many Brahmins, as well as Bhishma and Vidura, and said: (BORI: 1-107-25)
[PV-KDV:01_019_29] (Bharata)
युधिष्ठिरो राजपुत्रो ज्येष्ठो नः कुलवर्धनः । प्राप्तः स्वगुणतो राज्यं न तस्मिन्वाच्यमस्ति नः ॥BORI: १-१०७-२६॥
yudhiṣṭhirō rājaputrō jyēṣṭhō naḥ kulavardhanaḥ । prāptaḥ svaguṇatō rājyaṁ na tasminvācyamasti naḥ ॥BORI: 1-107-26॥
Prince Yudhishthira, the eldest among us, perpetuates our line. He has attained the kingdom through his own merits, and we have nothing to say against him. (BORI: 1-107-26)
[PV-KDV:01_019_30] (Bharata)
अयं त्वनन्तरस्तस्मादपि राजा भविष्यति । एतद्धि ब्रूत मे सत्यं यदत्र भविता ध्रुवम् ॥BORI: १-१०७-२७॥
ayaṁ tvanantarastasmādapi rājā bhaviṣyati । ētaddhi brūta mē satyaṁ yadatra bhavitā dhruvam ॥BORI: 1-107-27॥
But this one, next after him, will also become king. Tell me truthfully what is certain to happen in this matter. (BORI: 1-107-27)
[PV-KDV:01_019_31] (Bharata)
वाक्यस्यैतस्य निधने दिक्षु सर्वासु भारत । क्रव्यादाः प्राणदन्घोराः शिवाश्चाशिवशंसिनः ॥BORI: १-१०७-२८॥
vākyasyaitasya nidhanē dikṣu sarvāsu bhārata । kravyādāḥ prāṇadanghōrāḥ śivāścāśivaśaṁsinaḥ ॥BORI: 1-107-28॥
As these words came to an end, O Bharata, terrible beasts of prey and jackals howled in every direction, portending evil. (BORI: 1-107-28)
[PV-KDV:01_019_32] (Bharata)
लक्षयित्वा निमित्तानि तानि घोराणि सर्वशः । तेऽब्रुवन्ब्राह्मणा राजन्विदुरश्च महामतिः ॥BORI: १-१०७-२९॥
lakṣayitvā nimittāni tāni ghōrāṇi sarvaśaḥ । tē’bruvanbrāhmaṇā rājanviduraśca mahāmatiḥ ॥BORI: 1-107-29॥
Having observed all those dreadful omens, the Brahmins and the exceedingly wise Vidura said, O king: (BORI: 1-107-29)
[PV-PAN:01_019_33] (Bharata)
व्यक्तं कुलान्तकरणो भवितैष सुतस्तव । तस्य शान्तिः परित्यागे पुष्ट्या त्वपनयो महान् ॥BORI: १-१०७-३०॥
vyaktaṁ kulāntakaraṇō bhavitaiṣa sutastava । tasya śāntiḥ parityāgē puṣṭyā tvapanayō mahān ॥BORI: 1-107-30॥
Clearly, this son of yours will bring your lineage to an end. Abandoning him will bring peace, but raising him will bring great disaster. (BORI: 1-107-30)
[PV-PAN:01_019_34] (Bharata)
शतमेकोनमप्यस्तु पुत्राणां ते महीपते । एकेन कुरु वै क्षेमं लोकस्य च कुलस्य च ॥BORI: १-१०७-३१॥
śatamēkōnamapyastu putrāṇāṁ tē mahīpatē । ēkēna kuru vai kṣēmaṁ lōkasya ca kulasya ca ॥BORI: 1-107-31॥
O king, let your sons number ninety-nine. By sacrificing one, secure the welfare of both the world and your lineage. (BORI: 1-107-31)
[PV-PAN:01_019_35] (Bharata)
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥BORI: १-१०७-३२॥
tyajēdēkaṁ kulasyārthē grāmasyārthē kulaṁ tyajēt । grāmaṁ janapadasyārthē ātmārthē pr̥thivīṁ tyajēt ॥BORI: 1-107-32॥
One should abandon an individual for the sake of the family, a family for the sake of the village, and the village for the sake of the realm; for one’s own sake, one should abandon the whole earth. (BORI: 1-107-32)
[PV-PAN:01_019_36] (Bharata)
स तथा विदुरेणोक्तस्तैश्च सर्वैर्द्विजोत्तमैः । न चकार तथा राजा पुत्रस्नेहसमन्वितः ॥BORI: १-१०७-३३॥
sa tathā vidurēṇōktastaiśca sarvairdvijōttamaiḥ । na cakāra tathā rājā putrasnēhasamanvitaḥ ॥BORI: 1-107-33॥
Though Vidura and all those foremost Brahmins advised him accordingly, the king, bound by affection for his son, did not act upon their counsel. (BORI: 1-107-33)
[PV-PAN:01_019_37] (Bharata)
ततः पुत्रशतं सर्वं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव । मासमात्रेण सञ्जज्ञे कन्या चैका शताधिका ॥BORI: १-१०७-३४॥
tataḥ putraśataṁ sarvaṁ dhr̥tarāṣṭrasya pārthiva । māsamātrēṇa sañjajñē kanyā caikā śatādhikā ॥BORI: 1-107-34॥
Then, O king, all one hundred sons of Dhritarashtra were born within the space of a month, as well as one daughter in addition to the hundred. (BORI: 1-107-34)
[PV-KDV:01_019_38] (Bharata)
गान्धार्यां क्लिश्यमानायामुदरेण विवर्धता । धृतराष्ट्रं महाबाहुं वैश्या पर्यचरत्किल ॥BORI: १-१०७-३५॥
gāndhāryāṁ kliśyamānāyāmudarēṇa vivardhatā । dhr̥tarāṣṭraṁ mahābāhuṁ vaiśyā paryacaratkila ॥BORI: 1-107-35॥
While Gandhari was suffering from her growing womb, a Vaishya woman attended upon the mighty-armed Dhritarashtra. (BORI: 1-107-35)
[PV-KDV:01_019_39] (Bharata)
तस्मिन्संवत्सरे राजन्धृतराष्ट्रान्महायशाः । जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सुः करणो नृप ॥BORI: १-१०७-३६॥
tasminsaṁvatsarē rājandhr̥tarāṣṭrānmahāyaśāḥ । jajñē dhīmāṁstatastasyāṁ yuyutsuḥ karaṇō nr̥pa ॥BORI: 1-107-36॥
In that year, O king, the illustrious and wise Yuyutsu, a Karaṇa, was then born to Dhṛtarāṣṭra by that woman, O ruler. (BORI: 1-107-36)
[PV-KDV:01_019_40] (Bharata)
एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमतः । महारथानां वीराणां कन्या चैकाथ दुःशला ॥BORI: १-१०७-३७॥
ēvaṁ putraśataṁ jajñē dhr̥tarāṣṭrasya dhīmataḥ । mahārathānāṁ vīrāṇāṁ kanyā caikātha duḥśalā ॥BORI: 1-107-37॥
Thus were born to the wise Dhritarashtra a hundred heroic sons, all great chariot-warriors, and one daughter, Duhshala. (BORI: 1-107-37)
[PV-KDV:01_019_41] (Bharata)
Dhṛtarāṣṭra’s hundred sons are enumerated by name, followed by their sister Duḥśalā.
जनमेजय उवाच॥
janamējaya uvāca॥
Janamejaya said:
[PV-PAN:01_019_55] (Bharata)
ज्येष्ठानुज्येष्ठतां तेषां नामधेयानि चाभिभो । धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय ॥BORI: १-१०८-१॥
jyēṣṭhānujyēṣṭhatāṁ tēṣāṁ nāmadhēyāni cābhibhō । dhr̥tarāṣṭrasya putrāṇāmānupūrvyēṇa kīrtaya ॥BORI: 1-108-1॥
O lord, recount in order the names of Dhritarashtra’s sons and their relative seniority. (BORI: 1-108-1)
[PV-PAN:01_019_56] (Bharata)
वैशम्पायन उवाच॥
vaiśampāyana uvāca॥
Vaiśampāyana said:
[PV-PAN:01_019_57] (Bharata)
दुर्योधनो युयुत्सुश्च राजन्दुःशासनस्तथा । दुःसहो दुःशलश्चैव जलसन्धः समः सहः ॥BORI: १-१०८-२॥
duryōdhanō yuyutsuśca rājanduḥśāsanastathā । duḥsahō duḥśalaścaiva jalasandhaḥ samaḥ sahaḥ ॥BORI: 1-108-2॥
Duryodhana, Yuyutsu, O king, and Duḥśāsana; Duḥsaha, Duḥśala, Jalasandha, Sama, and Saha; (BORI: 1-108-2)
[PV-PAN:01_019_58] (Bharata)
विन्दानुविन्दौ दुर्धर्षः सुबाहुर्दुष्प्रधर्षणः । दुर्मर्षणो दुर्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च ॥BORI: १-१०८-३॥
vindānuvindau durdharṣaḥ subāhurduṣpradharṣaṇaḥ । durmarṣaṇō durmukhaśca duṣkarṇaḥ karṇa ēva ca ॥BORI: 1-108-3॥
Vinda and Anuvinda, Durdharsha, Subahu, Dushpradharshana, Durmarshana, Durmukha, Dushkarna, and Karna as well; (BORI: 1-108-3)
[PV-PAN:01_019_59] (Bharata)
विविंशतिर्विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः । चित्रोपचित्रौ चित्राक्षश्चारुचित्रः शरासनः ॥BORI: १-१०८-४॥
viviṁśatirvikarṇaśca jalasandhaḥ sulōcanaḥ । citrōpacitrau citrākṣaścārucitraḥ śarāsanaḥ ॥BORI: 1-108-4॥
Viviṃśati, Vikarṇa, Jalasaṃdha, Sulocana, Citra and Upacitra, Citrākṣa, Cārucitra, and Śarāsana; (BORI: 1-108-4)
[PV-PAN:01_019_60] (Bharata)
दुर्मदो दुष्प्रगाहश्च विवित्सुर्विकटः समः । ऊर्णनाभः सुनाभश्च तथा नन्दोपनन्दकौ ॥BORI: १-१०८-५॥
durmadō duṣpragāhaśca vivitsurvikaṭaḥ samaḥ । ūrṇanābhaḥ sunābhaśca tathā nandōpanandakau ॥BORI: 1-108-5॥
Durmada, Duṣpragāha, Vivitsu, Vikaṭa, Sama, Ūrṇanābha, Sunābha, and also Nanda and Upanandaka; (BORI: 1-108-5)
[PV-PAN:01_019_61] (Bharata)
सेनापतिः सुषेणश्च कुण्डोदरमहोदरौ । चित्रबाणश्चित्रवर्मा सुवर्मा दुर्विमोचनः ॥BORI: १-१०८-६॥
sēnāpatiḥ suṣēṇaśca kuṇḍōdaramahōdarau । citrabāṇaścitravarmā suvarmā durvimōcanaḥ ॥BORI: 1-108-6॥
Senāpati, Suṣeṇa, Kuṇḍodara and Mahodara, Citrabāṇa, Citravarman, Suvarman, and Durvimocana; (BORI: 1-108-6)
[PV-PAN:01_019_62] (Bharata)
अयोबाहुर्महाबाहुश्चित्राङ्गश्चित्रकुण्डलः । भीमवेगो भीमबलो बलाकी बलवर्धनः ॥BORI: १-१०८-७॥
ayōbāhurmahābāhuścitrāṅgaścitrakuṇḍalaḥ । bhīmavēgō bhīmabalō balākī balavardhanaḥ ॥BORI: 1-108-7॥
Ayobahu, Mahabahu, Chitranga, Chitrakundala, Bhimavega, Bhimabala, Balaki, and Balavardhana; (BORI: 1-108-7)
[PV-PAN:01_019_63] (Bharata)
उग्रायुधो भीमकर्मा कनकायुर्दृढायुधः । दृढवर्मा दृढक्षत्रः सोमकीर्तिरनूदरः ॥BORI: १-१०८-८॥
ugrāyudhō bhīmakarmā kanakāyurdr̥ḍhāyudhaḥ । dr̥ḍhavarmā dr̥ḍhakṣatraḥ sōmakīrtiranūdaraḥ ॥BORI: 1-108-8॥
Ugrāyudha, Bhīmakarman, Kanakāyus, Dṛḍhāyudha, Dṛḍhavarman, Dṛḍhakṣatra, Somakīrti, and Anūdara… (BORI: 1-108-8)
[PV-PAN:01_019_64] (Bharata)
दृढसन्धो जरासन्धः सत्यसन्धः सदःसुवाक् । उग्रश्रवा अश्वसेनः सेनानीर्दुष्पराजयः ॥BORI: १-१०८-९॥
dr̥ḍhasandhō jarāsandhaḥ satyasandhaḥ sadaḥsuvāk । ugraśravā aśvasēnaḥ sēnānīrduṣparājayaḥ ॥BORI: 1-108-9॥
Dṛḍhasandha, Jarāsandha, Satyasandha, Sadaḥsuvāk, Ugraśravas, Aśvasena, Senānī, and Duṣparājaya. (BORI: 1-108-9)
[PV-PAN:01_019_65] (Bharata)
अपराजितः पण्डितको विशालाक्षो दुरावरः । दृढहस्तः सुहस्तश्च वातवेगसुवर्चसौ ॥BORI: १-१०८-१०॥
aparājitaḥ paṇḍitakō viśālākṣō durāvaraḥ । dr̥ḍhahastaḥ suhastaśca vātavēgasuvarcasau ॥BORI: 1-108-10॥
Aparājita, Paṇḍitaka, Viśālākṣa, Durāvara, Dṛḍhahasta, Suhasta, Vātavega, and Suvarcas. (BORI: 1-108-10)
[PV-PAN:01_019_66] (Bharata)
आदित्यकेतुर्बह्वाशी नागदन्तोग्रयायिनौ । कवची निषङ्गी पाशी च दण्डधारो धनुर्ग्रहः ॥BORI: १-१०८-११॥
ādityakēturbahvāśī nāgadantōgrayāyinau । kavacī niṣaṅgī pāśī ca daṇḍadhārō dhanurgrahaḥ ॥BORI: 1-108-11॥
Ādityaketu, Bahvāśin, Nāgadanta, and Ugrayāyin; Kavacin, Niṣaṅgin, Pāśin, Daṇḍadhara, and Dhanurgraha… (BORI: 1-108-11)
[PV-PAN:01_019_67] (Bharata)
उग्रो भीमरथो वीरो वीरबाहुरलोलुपः । अभयो रौद्रकर्मा च तथा दृढरथस्त्रयः ॥BORI: १-१०८-१२॥
ugrō bhīmarathō vīrō vīrabāhuralōlupaḥ । abhayō raudrakarmā ca tathā dr̥ḍharathastrayaḥ ॥BORI: 1-108-12॥
Ugra, Bhīmaratha, Vīra, Vīrabāhu, Alolupa, and the three—Abhaya, Raudrakarman, and Dṛḍharatha— (BORI: 1-108-12)
[PV-PAN:01_019_68] (Bharata)
अनाधृष्यः कुण्डभेदी विरावी दीर्घलोचनः । दीर्घबाहुर्महाबाहुर्व्यूढोरुः कनकध्वजः ॥BORI: १-१०८-१३॥
anādhr̥ṣyaḥ kuṇḍabhēdī virāvī dīrghalōcanaḥ । dīrghabāhurmahābāhurvyūḍhōruḥ kanakadhvajaḥ ॥BORI: 1-108-13॥
Anādhṛṣya, Kuṇḍabhedin, Virāvin, Dīrghalocana, Dīrghabāhu, Mahābāhu, Vyūḍhoru, and Kanakadhvaja. (BORI: 1-108-13)
[PV-PAN:01_019_69] (Bharata)
कुण्डाशी विरजाश्चैव दुःशला च शताधिका । एतदेकशतं राजन्कन्या चैका प्रकीर्तिता ॥BORI: १-१०८-१४॥
kuṇḍāśī virajāścaiva duḥśalā ca śatādhikā । ētadēkaśataṁ rājankanyā caikā prakīrtitā ॥BORI: 1-108-14॥
Kuṇḍāśī and Virajā, and Duḥśalā in addition to the hundred—thus, O king, one hundred and one daughter have been named. (BORI: 1-108-14)
[PV-PAN:01_019_70] (Bharata)
नामधेयानुपूर्व्येण विद्धि जन्मक्रमं नृप । सर्वे त्वतिरथाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ॥BORI: १-१०८-१५॥
nāmadhēyānupūrvyēṇa viddhi janmakramaṁ nr̥pa । sarvē tvatirathāḥ śūrāḥ sarvē yuddhaviśāradāḥ ॥BORI: 1-108-15॥
Know, O king, that the order of their names is the order of their birth. They were all mighty chariot-warriors, all valiant, and all skilled in warfare. (BORI: 1-108-15)
[PV-PAN:01_019_71] (Bharata)
ते च पञ्च शतं चैव कुरुवंशविवर्धनाः । सर्वे ववृधुरल्पेन कालेनाप्स्विव नीरजाः ॥BORI: १-११५-२८॥
tē ca pañca śataṁ caiva kuruvaṁśavivardhanāḥ । sarvē vavr̥dhuralpēna kālēnāpsviva nīrajāḥ ॥BORI: 1-115-28॥
Those five, and the hundred as well—the perpetuators of the Kuru line—all grew in a short time, like lotuses in water. (BORI: 1-115-28)
[PV-KDV:01_019_72] (Bharata)
सर्वेषामनुरूपाश्च कृता दारा महीपते । धृतराष्ट्रेण समये समीक्ष्य विधिवत्तदा ॥BORI: १-१०८-१७॥
sarvēṣāmanurūpāśca kr̥tā dārā mahīpatē । dhr̥tarāṣṭrēṇa samayē samīkṣya vidhivattadā ॥BORI: 1-108-17॥
O king, Dhritarashtra duly considered the matter and then, at the proper time, arranged suitable wives for all of them. (BORI: 1-108-17)
[PV-KDV:01_019_74] (Bharata)
दुःशलां समये राजा सिन्धुराजाय भारत । जयद्रथाय प्रददौ सौबलानुमते तदा ॥BORI: १-१०८-१८॥
duḥśalāṁ samayē rājā sindhurājāya bhārata । jayadrathāya pradadau saubalānumatē tadā ॥BORI: 1-108-18॥
At the proper time, O Bharata, the king gave Duḥśalā in marriage to Jayadratha, king of Sindhu, with Saubala’s consent. (BORI: 1-108-18)
[PV-KDV:01_019_75] (Bharata)