12.174
युधिष्ठिर उवाच॥
यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च। गुरूणां चापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥१२-१७४-१॥
भीष्म उवाच॥
आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः। स कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते ॥१२-१७४-२॥
दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम्। मृतेभ्यः प्रमृतं यान्ति दरिद्राः पापकारिणः ॥१२-१७४-३॥
उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम्। श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनाढ्याः शुभकारिणः ॥१२-१७४-४॥
व्यालयुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च। हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम् ॥१२-१७४-५॥
प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः। क्षेम्यमात्मवतां मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणम् ॥१२-१७४-६॥
पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु। तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम् ॥१२-१७४-७॥
सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति। शेते सह शयानेन येन येन यथा कृतम् ॥१२-१७४-८॥
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति। करोति कुर्वतः कर्म छायेवानुविधीयते ॥१२-१७४-९॥
येन येन यथा यद्यत्पुरा कर्म समाचितम्। तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना ॥१२-१७४-१०॥
स्वकर्मफलविक्षिप्तं विधानपरिरक्षितम्। भूतग्राममिमं कालः समन्तात्परिकर्षति ॥१२-१७४-११॥
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च। स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥१२-१७४-१२॥
संमानश्चावमानश्च लाभालाभौ क्षयोदयौ। प्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुनः ॥१२-१७४-१३॥
आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम्। गर्भशय्यामुपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम् ॥१२-१७४-१४॥
बालो युवा च वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम्। तस्यां तस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि ॥१२-१७४-१५॥
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्। तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥१२-१७४-१६॥
समुन्नमग्रतो वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति कर्मणा। उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तकम् ॥१२-१७४-१७॥
दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने। धर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः ॥१२-१७४-१८॥
शकुनीनामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके। पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः ॥१२-१७४-१९॥
अलमन्यैरुपालम्भैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः। पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः ॥१२-१७४-२०॥
