12.182
भरद्वाज उवाच॥
ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम। वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥१२-१८२-१॥
भृगुरुवाच॥
जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः। वेदाध्ययनसम्पन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः ॥१२-१८२-२॥
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः। नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥१२-१८२-३॥
सत्यं दानं दमोऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणा। तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥१२-१८२-४॥
क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः। दानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते ॥१२-१८२-५॥
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः। वेदाध्ययनसम्पन्नः स वैश्य इति सञ्ज्ञितः ॥१२-१८२-६॥
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः। त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥१२-१८२-७॥
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यते। न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥१२-१८२-८॥
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः। एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः ॥१२-१८२-९॥
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात्। विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥१२-१८२-१०॥
यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विह। त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥१२-१८२-११॥
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत्। अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः ॥१२-१८२-१२॥
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः। अशोकं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चाभयम् ॥१२-१८२-१३॥
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना। अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥१२-१८२-१४॥
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः। अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥१२-१८२-१५॥
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत्। निर्वाणादेव निर्वाणो न च किञ्चिद्विचिन्तयेत् ॥ सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति ॥१२-१८२-१६॥
शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितः। सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् ॥१२-१८२-१७॥
