12.252
युधिष्ठिर उवाच॥
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम्। प्रतिभा त्वस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः ॥१२-२५२-१॥
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया। इममन्यं प्रवक्ष्यामि न राजन्विग्रहादिव ॥१२-२५२-२॥
इमानि हि प्रापयन्ति सृजन्त्युत्तारयन्ति च। न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥१२-२५२-३॥
अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः। आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥१२-२५२-४॥
सदाचारो मतो धर्मः सन्तस्त्वाचारलक्षणाः। साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणम् ॥१२-२५२-५॥
दृश्यते धर्मरूपेण अधर्मं प्राकृतश्चरन्। धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन् ॥१२-२५२-६॥
पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः। वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम् ॥१२-२५२-७॥
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे। अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव ॥१२-२५२-८॥
आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसङ्ग्रहः। आम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः ॥१२-२५२-९॥
ते चेत्सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन्न विद्यते। प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः ॥१२-२५२-१०॥
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः। या या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति ॥१२-२५२-११॥
विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वा। अणीयान्क्षुरधाराया गरीयान्पर्वतादपि ॥१२-२५२-१२॥
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं सम्प्रदृश्यते। अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम् ॥१२-२५२-१३॥
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारत। स्मृतोऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥१२-२५२-१४॥
कामादन्ये क्षयादन्ये कारणैरपरैस्तथा। असन्तो हि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे ॥१२-२५२-१५॥
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलीनस्त्वेव साधुषु। अन्ये तानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत ॥१२-२५२-१६॥
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः। न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः सम्प्रदृश्यते ॥१२-२५२-१७॥
तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः। दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥१२-२५२-१८॥
येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते। आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत् ॥१२-२५२-१९॥
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः। तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥१२-२५२-२०॥
