13.019
अष्टावक्रदिक्संवादः
युधिष्ठिर उवाच॥
यदिदं सहधर्मेति प्रोच्यते भरतर्षभ। पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणामेतत्कथं स्मृतम् ॥१३-१९-१॥
आर्ष एष भवेद्धर्मः प्राजापत्योऽथ वासुरः। यदेतत्सहधर्मेति पूर्वमुक्तं महर्षिभिः ॥१३-१९-२॥
संदेहः सुमहानेष विरुद्ध इति मे मतिः। इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्व नु ॥१३-१९-३॥
स्वर्गे मृतानां भवति सहधर्मः पितामह। पूर्वमेकस्तु म्रियते क्व चैकस्तिष्ठते वद ॥१३-१९-४॥
नानाकर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिनः। नानानिरयनिष्ठान्ता मानुषा बहवो यदा ॥१३-१९-५॥
अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति। यदानृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः ॥१३-१९-६॥
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते। धर्मोऽयं पौर्विकी सञ्ज्ञा उपचारः क्रियाविधिः ॥१३-१९-७॥
गह्वरं प्रतिभात्येतन्मम चिन्तयतोऽनिशम्। निःसंदेहमिदं सर्वं पितामह यथा श्रुतिः ॥१३-१९-८॥
यदेतद्यादृशं चैतद्यथा चैतत्प्रवर्तितम्। निखिलेन महाप्राज्ञ भवानेतद्ब्रवीतु मे ॥१३-१९-९॥
भीष्म उवाच॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। अष्टावक्रस्य संवादं दिशया सह भारत ॥१३-१९-१०॥
निवेष्टुकामस्तु पुरा अष्टावक्रो महातपाः। ऋषेरथ वदान्यस्य कन्यां वव्रे महात्मनः ॥१३-१९-११॥
सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि। गुणप्रबर्हां शीलेन साध्वीं चारित्रशोभनाम् ॥१३-१९-१२॥
सा तस्य दृष्ट्वैव मनो जहार शुभलोचना। वनराजी यथा चित्रा वसन्ते कुसुमाचिता ॥१३-१९-१३॥
ऋषिस्तमाह देया मे सुता तुभ्यं शृणुष्व मे। गच्छ तावद्दिशं पुण्यामुत्तरां द्रक्ष्यसे ततः ॥१३-१९-१४॥
अष्टावक्र उवाच॥
किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुमर्हति मे भवान्। तथेदानीं मया कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान् ॥१३-१९-१५॥
वदान्य उवाच॥
धनदं समतिक्रम्य हिमवन्तं तथैव च। रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम् ॥१३-१९-१६॥
प्रहृष्टैः पार्षदैर्जुष्टं नृत्यद्भिर्विविधाननैः। दिव्याङ्गरागैः पैशाचैर्वन्यैर्नानाविधैस्तथा ॥१३-१९-१७॥
पाणितालसतालैश्च शम्यातालैः समैस्तथा। सम्प्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते ॥१३-१९-१८॥
इष्टं किल गिरौ स्थानं तद्दिव्यमनुशुश्रुम। नित्यं संनिहितो देवस्तथा पारिषदाः शुभाः ॥१३-१९-१९॥
तत्र देव्या तपस्तप्तं शङ्करार्थं सुदुश्चरम्। अतस्तदिष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः ॥१३-१९-२०॥
तत्र कूपो महान्पार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा। ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः ॥१३-१९-२१॥
सर्वे देवमुपासन्ते रूपिणः किल तत्र ह। तदतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यमेव हि ॥१३-१९-२२॥
ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसंनिभम्। रमणीयं मनोग्राहि तत्र द्रक्ष्यसि वै स्त्रियम् ॥१३-१९-२३॥
तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षामनुष्ठिताम्। द्रष्टव्या सा त्वया तत्र सम्पूज्या चैव यत्नतः ॥१३-१९-२४॥
तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि। यद्येष समयः सत्यः साध्यतां तत्र गम्यताम् ॥१३-१९-२५॥
