01.209
Pancharatra: Background behind crocodile curse. Birth of Babruvahana.
वर्गोवाच॥
The group said.
ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भरतसत्तम । आयाम शरणं विप्रं तं तपोधनमच्युतम् ॥१-२०९-१॥
Then, O best of the Bharatas, all of us, greatly agitated, let us seek refuge with that imperishable ascetic Brāhmaṇa.
रूपेण वयसा चैव कन्दर्पेण च दर्पिताः । अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षन्तुमर्हसि नो द्विज ॥१-२०९-२॥
O Brahmin, made proud by beauty, youth, and the god of love, we have acted improperly; you ought to forgive us.
एष एव वधोऽस्माकं सुपर्याप्तस्तपोधन । यद्वयं संशितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामिहागताः ॥१-२०९-३॥
This alone is truly our ruin, O ascetic, that we have come here to tempt you, whose mind is firmly resolved.
अवध्यास्तु स्त्रियः सृष्टा मन्यन्ते धर्मचिन्तकाः । तस्माद्धर्मेण धर्मज्ञ नास्मान्हिंसितुमर्हसि ॥१-२०९-४॥
"Women are considered by those who reflect on dharma to be not to be killed. Therefore, O knower of dharma, you should not harm us by righteousness."
सर्वभूतेषु धर्मज्ञ मैत्रो ब्राह्मण उच्यते । सत्यो भवतु कल्याण एष वादो मनीषिणाम् ॥१-२०९-५॥
A brāhmaṇa is called one who knows dharma and is friendly to all beings. Let this statement of the wise be true and auspicious.
शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वन्ति पालनम् । शरणं त्वां प्रपन्नाः स्म तस्मात्त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥१-२०९-६॥
The virtuous protect those who seek refuge. We have sought refuge in you; therefore, you ought to forgive us.
वैशम्पायन उवाच॥
Vaiśampāyana said.
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत् । प्रसादं कृतवान्वीर रविसोमसमप्रभः ॥१-२०९-७॥
Thus, when addressed, the righteous brāhmaṇa, performer of auspicious deeds, graciously favored (him), O hero, shining with the radiance of the Sun and Moon.
ब्राह्मण उवाच॥
The brāhmaṇa said.
शतं सहस्रं विश्वं च सर्वमक्षयवाचकम् । परिमाणं शतं त्वेतन्नैतदक्षयवाचकम् ॥१-२०९-८॥
The words 'hundred', 'thousand', 'all', and 'everything' indicate the imperishable, but when used as a measure, 'hundred' does not indicate the imperishable.
यदा च वो ग्राहभूता गृह्णन्तीः पुरुषाञ्जले । उत्कर्षति जलात्कश्चित्स्थलं पुरुषसत्तमः ॥१-२०९-९॥
O best among men, when your crocodile-formed ones seize men in the water, if someone drags (them) from the water to the land.
तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वरूपं प्रतिपत्स्यथ । अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन ॥१-२०९-१०॥
Then all of you will regain your original forms again. I have never spoken a falsehood, not even in jest.
तानि सर्वाणि तीर्थानि इतः प्रभृति चैव ह । नारीतीर्थानि नाम्नेह ख्यातिं यास्यन्ति सर्वशः ॥१-२०९-११॥
From this point onward, all those holy places will be known as 'women-holy places' here, and they will attain fame in every way.
पुण्यानि च भविष्यन्ति पावनानि मनीषिणाम् ॥१-२०९-११॥
The meritorious deeds of the wise will become purifying.
वर्गोवाच॥
The group said.
ततोऽभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् । अचिन्तयामोपसृत्य तस्माद्देशात्सुदुःखिताः ॥१-२०९-१२॥
Then, after saluting the brāhmaṇa and circumambulating him, we approached and, being very sorrowful, departed from that place.
क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम् । समागच्छेम यो नस्तद्रूपमापादयेत्पुनः ॥
Where, indeed, are we all, that we might soon meet that man who could restore that form to us again?
ता वयं चिन्तयित्वैवं मुहूर्तादिव भारत । दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमुत नारदम् ॥१-२०९-१४॥
O Bhārata, after pondering thus for a moment, they beheld the highly fortunate divine sage Nārada.
सर्वा हृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिममितद्युतिम् । अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्म व्यथिताननाः ॥१-२०९-१५॥
All the women, delighted, upon seeing the divine sage of immeasurable splendor, after saluting him, O Pārtha, stood there with distressed faces.
स नोऽपृच्छद्दुःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तत् । श्रुत्वा तच्च यथावृत्तमिदं वचनमब्रवीत् ॥१-२०९-१६॥
He asked us, who had spoken about the root of sorrow, and after hearing that, we narrated this matter as it had occurred.
दक्षिणे सागरानूपे पञ्च तीर्थानि सन्ति वै । पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत माचिरम् ॥१-२०९-१७॥
On the southern seashore, there are five sacred and beautiful places; go to those without delay.
तत्राशु पुरुषव्याघ्रः पाण्डवो वो धनञ्जयः । मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखादस्मान्न संशयः ॥१-२०९-१८॥
There, Dhanañjaya, the pure-souled son of Pāṇḍu and tiger among men, will quickly release us from sorrow; there is no doubt about it.
तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमिहागताः । तदिदं सत्यमेवाद्य मोक्षिताहं त्वयानघ ॥१-२०९-१९॥
O hero, all of us came here after hearing his words. Truly, today I have been freed by you, O sinless one.
एतास्तु मम वै सख्यश्चतस्रोऽन्या जले स्थिताः । कुरु कर्म शुभं वीर एताः सर्वा विमोक्षय ॥१-२०९-२०॥
But these are my four friends, and the others are standing in the water. Perform the auspicious act, O hero, and release all of them.
वैशम्पायन उवाच॥
Vaiśampāyana said.
ततस्ताः पाण्डवश्रेष्ठः सर्वा एव विशां पते । तस्माच्छापाददीनात्मा मोक्षयामास वीर्यवान् ॥१-२०९-२१॥
Then, O lord of men, the best among the Pāṇḍavas, full of strength, released all those from the curse, his spirit undaunted.
उत्थाय च जलात्तस्मात्प्रतिलभ्य वपुः स्वकम् । तास्तदाप्सरसो राजन्नदृश्यन्त यथा पुरा ॥१-२०९-२२॥
O king, the Apsarases, having risen from that water and regained their own forms, then became invisible just as they were before.
तीर्थानि शोधयित्वा तु तथानुज्ञाय ताः प्रभुः । चित्राङ्गदां पुनर्द्रष्टुं मणलूरपुरं ययौ ॥१-२०९-२३॥
After purifying the sacred places and granting them permission, the lord went again to Maṇalūra city to see Citrāṅgadā.
तस्यामजनयत्पुत्रं राजानं बभ्रुवाहनम् । तं दृष्ट्वा पाण्डवो राजन्गोकर्णमभितोऽगमत् ॥१-२०९-२४॥
He begot a son named Babruvāhana in her. Upon seeing him, O king, the Pāṇḍava went towards Gokarṇa.
