12.075
भीष्म उवाच॥
योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य राजन्यायत्त उच्यते। योगक्षेमश्च राज्ञोऽपि समायत्तः पुरोहिते ॥१२-७५-१॥
यतादृष्टं भयं ब्रह्म प्रजानां शमयत्युत। दृष्टं च राजा बाहुभ्यां तद्राष्ट्रं सुखमेधते ॥१२-७५-२॥
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। मुचुकुन्दस्य संवादं राज्ञो वैश्रवणस्य च ॥१२-७५-३॥
मुचुकुन्दो विजित्येमां पृथिवीं पृथिवीपतिः। जिज्ञासमानः स्वबलमभ्ययादलकाधिपम् ॥१२-७५-४॥
ततो वैश्रवणो राजा रक्षांसि समवासृजत्। ते बलान्यवमृद्नन्तः प्राचरंस्तस्य नैरृताः ॥१२-७५-५॥
स हन्यमाने सैन्ये स्वे मुचुकुन्दो नराधिपः। गर्हयामास विद्वांसं पुरोहितमरिंदमः ॥१२-७५-६॥
तत उग्रं तपस्तप्त्वा वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः। रक्षांस्यपावधीत्तत्र पन्थानं चाप्यविन्दत ॥१२-७५-७॥
ततो वैश्रवणो राजा मुचुकुन्दमदर्शयत्। वध्यमानेषु सैन्येषु वचनं चेदमब्रवीत् ॥१२-७५-८॥
त्वत्तो हि बलिनः पूर्वे राजानः सपुरोहिताः। न चैवं समवर्तंस्ते यथा त्वमिह वर्तसे ॥१२-७५-९॥
ते खल्वपि कृतास्त्राश्च बलवन्तश्च भूमिपाः। आगम्य पर्युपासन्ते मामीशं सुखदुःखयोः ॥१२-७५-१०॥
यद्यस्ति बाहुवीर्यं ते तद्दर्शयितुमर्हसि। किं ब्राह्मणबलेन त्वमतिमात्रं प्रवर्तसे ॥१२-७५-११॥
मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम्। न्यायपूर्वमसंरब्धमसम्भ्रान्तमिदं वचः ॥१२-७५-१२॥
ब्रह्मक्षत्रमिदं सृष्टमेकयोनि स्वयम्भुवा। पृथग्बलविधानं च तल्लोकं परिरक्षति ॥१२-७५-१३॥
तपोमन्त्रबलं नित्यं ब्राह्मणेषु प्रतिष्ठितम्। अस्त्रबाहुबलं नित्यं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम् ॥१२-७५-१४॥
ताभ्यां सम्भूय कर्तव्यं प्रजानां परिपालनम्। तथा च मां प्रवर्तन्तं गर्हयस्यलकाधिप ॥१२-७५-१५॥
ततोऽब्रवीद्वैश्रवणो राजानं सपुरोहितम्। नाहं राज्यमनिर्दिष्टं कस्मैचिद्विदधाम्युत ॥१२-७५-१६॥
नाच्छिन्दे चापि निर्दिष्टमिति जानीहि पार्थिव। प्रशाधि पृथिवीं वीर मद्दत्तामखिलामिमाम् ॥१२-७५-१७॥
मुचुकुन्द उवाच॥
नाहं राज्यं भवद्दत्तं भोक्तुमिच्छामि पार्थिव। बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये ॥१२-७५-१८॥
भीष्म उवाच॥
ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौ। क्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दमसम्भ्रमम् ॥१२-७५-१९॥
ततो राजा मुचुकुन्दः सोऽन्वशासद्वसुन्धराम्। बाहुवीर्यार्जितां सम्यक्क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥१२-७५-२०॥
एवं यो ब्रह्मविद्राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्तते। जयत्यविजितामुर्वीं यशश्च महदश्नुते ॥१२-७५-२१॥
नित्योदको ब्राह्मणः स्यान्नित्यशस्त्रश्च क्षत्रियः। तयोर्हि सर्वमायत्तं यत्किञ्चिज्जगतीगतम् ॥१२-७५-२२॥
