12.237
शुक उवाच॥
वर्तमानस्तथैवात्र वानप्रस्थाश्रमे यथा। योक्तव्योऽऽत्मा यथा शक्त्या परं वै काङ्क्षता पदम् ॥१२-२३७-१॥
व्यास उवाच॥
प्राप्य संस्कारमेताभ्यामाश्रमाभ्यां ततः परम्। यत्कार्यं परमार्थार्थं तदिहैकमनाः शृणु ॥१२-२३७-२॥
कषायं पाचयित्वा तु श्रेणिस्थानेषु च त्रिषु। प्रव्रजेच्च परं स्थानं परिव्रज्यामनुत्तमाम् ॥१२-२३७-३॥
तद्भवानेवमभ्यस्य वर्ततां श्रूयतां तथा। एक एव चरेन्नित्यं सिद्ध्यर्थमसहायवान् ॥१२-२३७-४॥
एकश्चरति यः पश्यन्न जहाति न हीयते। अनग्निरनिकेतः स्याद्ग्राममन्नार्थमाश्रयेत् ॥१२-२३७-५॥
अश्वस्तनविधानः स्यान्मुनिर्भावसमन्वितः। लघ्वाशी नियताहारः सकृदन्ननिषेविता ॥१२-२३७-६॥
कपालं वृक्षमूलानि कुचेलमसहायता। उपेक्षा सर्वभूतानामेतावद्भिक्षुलक्षणम् ॥१२-२३७-७॥
यस्मिन्वाचः प्रविशन्ति कूपे प्राप्ताः शिला इव। न वक्तारं पुनर्यान्ति स कैवल्याश्रमे वसेत् ॥१२-२३७-८॥
नैव पश्येन्न शृणुयादवाच्यं जातु कस्यचित्। ब्राह्मणानां विशेषेण नैव ब्रूयात्कथञ्चन ॥१२-२३७-९॥
यद्ब्राह्मणस्य कुशलं तदेव सततं वदेत्। तूष्णीमासीत निन्दायां कुर्वन्भेषजमात्मनः ॥१२-२३७-१०॥
येन पूर्णमिवाकाशं भवत्येकेन सर्वदा। शून्यं येन जनाकीर्णं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-११॥
येन केनचिदाच्छन्नो येन केनचिदाशितः। यत्रक्वचनशायी च तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-१२॥
अहेरिव गणाद्भीतः सौहित्यान्नरकादिव। कुणपादिव च स्त्रीभ्यस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-१३॥
न क्रुध्येन्न प्रहृष्येच्च मानितोऽमानितश्च यः। सर्वभूतेष्वभयदस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-१४॥
नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम्। कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा ॥१२-२३७-१५॥
अनभ्याहतचित्तः स्यादनभ्याहतवाक्तथा। निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो निरमित्रस्य किं भयम् ॥१२-२३७-१६॥
अभयं सर्वभूतेभ्यो भूतानामभयं यतः। तस्य देहाद्विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥१२-२३७-१७॥
यथा नागपदेऽन्यानि पदानि पदगामिनाम्। सर्वाण्येवापिधीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे ॥१२-२३७-१८॥
एवं सर्वमहिंसायां धर्मार्थमपिधीयते। अमृतः स नित्यं वसति योऽहिंसां प्रतिपद्यते ॥१२-२३७-१९॥
अहिंसकः समः सत्यो धृतिमान्नियतेन्द्रियः। शरण्यः सर्वभूतानां गतिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥१२-२३७-२०॥
एवं प्रज्ञानतृप्तस्य निर्भयस्य मनीषिणः। न मृत्युरतिगो भावः स मृत्युमधिगच्छति ॥१२-२३७-२१॥
विमुक्तं सर्वसङ्गेभ्यो मुनिमाकाशवत्स्थितम्। अस्वमेकचरं शान्तं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-२२॥
जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मोऽरत्यर्थमेव च। अहोरात्राश्च पुण्यार्थं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-२३॥
निराशिषमनारम्भं निर्नमस्कारमस्तुतिम्। अक्षीणं क्षीणकर्माणं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥१२-२३७-२४॥
सर्वाणि भूतानि सुखे रमन्ते; सर्वाणि दुःखस्य भृशं त्रसन्ति। तेषां भयोत्पादनजातखेदः; कुर्यान्न कर्माणि हि श्रद्दधानः ॥१२-२३७-२५॥
दानं हि भूताभयदक्षिणायाः; सर्वाणि दानान्यधितिष्ठतीह। तीक्ष्णां तनुं यः प्रथमं जहाति; सोऽनन्तमाप्नोत्यभयं प्रजाभ्यः ॥१२-२३७-२६॥
उत्तान आस्येन हविर्जुहोति; लोकस्य नाभिर्जगतः प्रतिष्ठा। तस्याङ्गमङ्गानि कृताकृतं च; वैश्वानरः सर्वमेव प्रपेदे ॥१२-२३७-२७॥
प्रादेशमात्रे हृदि निश्रितं य; त्तस्मिन्प्राणानात्मयाजी जुहोति। तस्याग्निहोत्रं हुतमात्मसंस्थं; सर्वेषु लोकेषु सदैवतेषु ॥१२-२३७-२८॥
दैवं त्रिधातुं त्रिवृतं सुपर्णं; ये विद्युरग्र्यं परमार्थतां च। ते सर्वलोकेषु महीयमाना; देवाः समर्थाः सुकृतं व्रजन्ति ॥१२-२३७-२९॥
वेदांश्च वेद्यं च विधिं च कृत्स्न; मथो निरुक्तं परमार्थतां च। सर्वं शरीरात्मनि यः प्रवेद; तस्मै स्म देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥१२-२३७-३०॥
भूमावसक्तं दिवि चाप्रमेयं; हिरण्मयं योऽण्डजमण्डमध्ये। पतत्रिणं पक्षिणमन्तरिक्षे; यो वेद भोग्यात्मनि दीप्तरश्मिः ॥१२-२३७-३१॥
आवर्तमानमजरं विवर्तनं; षण्णेमिकं द्वादशारं सुपर्व। यस्येदमास्ये परियाति विश्वं; तत्कालचक्रं निहितं गुहायाम् ॥१२-२३७-३२॥
यः सम्प्रसादं जगतः शरीरं; सर्वान्स लोकानधिगच्छतीह। तस्मिन्हुतं तर्पयतीह देवां; स्ते वै तृप्तास्तर्पयन्त्यास्यमस्य ॥१२-२३७-३३॥
तेजोमयो नित्यतनुः पुराणो; लोकाननन्तानभयानुपैति। भूतानि यस्मान्न त्रसन्ते कदा चि; त्स भूतेभ्यो न त्रसते कदाचित् ॥१२-२३७-३४॥
अगर्हणीयो न च गर्हतेऽन्या; न्स वै विप्रः परमात्मानमीक्षेत्। विनीतमोहो व्यपनीतकल्मषो; न चेह नामुत्र च योऽर्थमृच्छति ॥१२-२३७-३५॥
अरोषमोहः समलोष्टकाञ्चनः; प्रहीणशोको गतसन्धिविग्रहः। अपेतनिन्दास्तुतिरप्रियाप्रिय; श्चरन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः ॥१२-२३७-३६॥
