03.239
वैशम्पायन उवाच॥
प्रायोपविष्टं राजानं दुर्योधनममर्षणम्। उवाच सान्त्वयन्राजञ्शकुनिः सौबलस्तदा ॥०३-२३९-१॥
सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छ्रुतं कौरव त्वया। मयाहृतां श्रियं स्फीतां मोहात्समपहाय किम् ॥ त्वमबुद्ध्या नृपवर प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छसि ॥०३-२३९-२॥
अद्य चाप्यवगच्छामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया। यः समुत्पतितं हर्षं दैन्यं वा न नियच्छति ॥ स नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि ॥०३-२३९-३॥
अतिभीरुमतिक्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम्। व्यसनाद्विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं श्रियः ॥०३-२३९-४॥
सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत्। मा कृतं शोभनं पार्थैः शोकमालम्ब्य नाशय ॥०३-२३९-५॥
यत्र हर्षस्त्वया कार्यः सत्कर्तव्याश्च पाण्डवाः। तत्र शोचसि राजेन्द्र विपरीतमिदं तव ॥०३-२३९-६॥
प्रसीद मा त्यजात्मानं तुष्टश्च सुकृतं स्मर। प्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्नुहि ॥०३-२३९-७॥
क्रियामेतां समाज्ञाय कृतघ्नो न भविष्यसि। सौभ्रात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्थाप्य चैव तान् ॥ पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां ततः सुखमवाप्नुहि ॥०३-२३९-८॥
शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा दुःशासनमवेक्ष्य च। पादयोः पतितं वीरं विक्लवं भ्रातृसौहृदात् ॥०३-२३९-९॥
बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम्। उत्थाप्य सम्परिष्वज्य प्रीत्याजिघ्रत मूर्धनि ॥०३-२३९-१०॥
कर्णसौबलयोश्चापि संस्मृत्य वचनान्यसौ। निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा ॥ व्रीडयाभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम् ॥०३-२३९-११॥
सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत्। न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया ॥ नैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत ॥०३-२३९-१२॥
निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशने। गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम ॥०३-२३९-१३॥
त एवमुक्ताः प्रत्यूचू राजानमरिमर्दनम्। या गतिस्तव राजेन्द्र सास्माकमपि भारत ॥ कथं वा सम्प्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम् ॥०३-२३९-१४॥
स सुहृद्भिरमात्यैश्च भ्रातृभिः स्वजनेन च। बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत ॥०३-२३९-१५॥
दर्भप्रस्तरमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजः। संस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतलं समुपाश्रितः ॥०३-२३९-१६॥
कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितः। वाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाङ्क्षया ॥ मनसोपचितिं कृत्वा निरस्य च बहिष्क्रियाः ॥०३-२३९-१७॥
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः। पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः ॥०३-२३९-१८॥
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै। आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसम्भवम् ॥०३-२३९-१९॥
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः। अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चोपनिषदि क्रियाः ॥ मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन् ॥०३-२३९-२०॥
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः। ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः ॥०३-२३९-२१॥
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता। कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत् ॥०३-२३९-२२॥
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना। प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय ॥०३-२३९-२३॥
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा। निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः ॥०३-२३९-२४॥
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम्। दानवानां मुहूर्ताच्च तमानीतं न्यवेदयत् ॥०३-२३९-२५॥
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संहत्य दानवाः। प्रहृष्टमनसः सर्वे किञ्चिदुत्फुल्ललोचनाः ॥ साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन् ॥०३-२३९-२६॥
