04.038
वैशम्पायन उवाच॥
तां शमीमुपसङ्गम्य पार्थो वैराटिमब्रवीत्। सुकुमारं समाज्ञातं सङ्ग्रामे नातिकोविदम् ॥०४-३८-१॥
समादिष्टो मया क्षिप्रं धनूंष्यवहरोत्तर। नेमानि हि त्वदीयानि सोढुं शक्ष्यन्ति मे बलम् ॥०४-३८-२॥
भारं वापि गुरुं हर्तुं कुञ्जरं वा प्रमर्दितुम्। मम वा बाहुविक्षेपं शत्रूनिह विजेष्यतः ॥०४-३८-३॥
तस्माद्भूमिञ्जयारोह शमीमेतां पलाशिनीम्। अस्यां हि पाण्डुपुत्राणां धनूंषि निहितान्युत ॥०४-३८-४॥
युधिष्ठिरस्य भीमस्य बीभत्सोर्यमयोस्तथा। ध्वजाः शराश्च शूराणां दिव्यानि कवचानि च ॥०४-३८-५॥
अत्र चैतन्महावीर्यं धनुः पार्थस्य गाण्डिवम्। एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् ॥०४-३८-६॥
व्यायामसहमत्यर्थं तृणराजसमं महत्। सर्वायुधमहामात्रं शत्रुसम्बाधकारकम् ॥०४-३८-७॥
सुवर्णविकृतं दिव्यं श्लक्ष्णमायतमव्रणम्। अलं भारं गुरुं वोढुं दारुणं चारुदर्शनम् ॥ तादृशान्येव सर्वाणि बलवन्ति दृढानि च ॥०४-३८-८॥
उत्तर उवाच॥
अस्मिन्वृक्षे किलोद्बद्धं शरीरमिति नः श्रुतम्। तदहं राजपुत्रः सन्स्पृशेयं पाणिना कथम् ॥०४-३८-९॥
नैवंविधं मया युक्तमालब्धुं क्षत्रयोनिना। महता राजपुत्रेण मन्त्रयज्ञविदा सता ॥०४-३८-१०॥
स्पृष्टवन्तं शरीरं मां शववाहमिवाशुचिम्। कथं वा व्यवहार्यं वै कुर्वीथास्त्वं बृहन्नडे ॥०४-३८-११॥
बृहन्नडोवाच॥
व्यवहार्यश्च राजेन्द्र शुचिश्चैव भविष्यसि। धनूंष्येतानि मा भैस्त्वं शरीरं नात्र विद्यते ॥०४-३८-१२॥
दायादं मत्स्यराजस्य कुले जातं मनस्विनम्। कथं त्वा निन्दितं कर्म कारयेयं नृपात्मज ॥०४-३८-१३॥
वैशम्पायन उवाच॥
एवमुक्तः स पार्थेन रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली। आरुरोह शमीवृक्षं वैराटिरवशस्तदा ॥०४-३८-१४॥
तमन्वशासच्छत्रुघ्नो रथे तिष्ठन्धनञ्जयः। परिवेष्टनमेतेषां क्षिप्रं चैव व्यपानुद ॥०४-३८-१५॥
तथा संनहनान्येषां परिमुच्य समन्ततः। अपश्यद्गाण्डिवं तत्र चतुर्भिरपरैः सह ॥०४-३८-१६॥
तेषां विमुच्यमानानां धनुषामर्कवर्चसाम्। विनिश्चेरुः प्रभा दिव्या ग्रहाणामुदयेष्विव ॥०४-३८-१७॥
स तेषां रूपमालोक्य भोगिनामिव जृम्भताम्। हृष्टरोमा भयोद्विग्नः क्षणेन समपद्यत ॥०४-३८-१८॥
संस्पृश्य तानि चापानि भानुमन्ति बृहन्ति च। वैराटिरर्जुनं राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥०४-३८-१९॥
उत्तर उवाच॥
बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन्निपातिताः। सहस्रकोटि सौवर्णाः कस्यैतद्धनुरुत्तमम् ॥०४-३८-२०॥
वारणा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे भासन्ति दंशिताः। सुपार्श्वं सुग्रहं चैव कस्यैतद्धनुरुत्तमम् ॥०४-३८-२१॥
तपनीयस्य शुद्धस्य षष्टिर्यस्येन्द्रगोपकाः। पृष्ठे विभक्ताः शोभन्ते कस्यैतद्धनुरुत्तमम् ॥०४-३८-२२॥
सूर्या यत्र च सौवर्णास्त्रयो भासन्ति दंशिताः। तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैतद्धनुरुत्तमम् ॥०४-३८-२३॥
शालभा यत्र सौवर्णास्तपनीयविचित्रिताः। सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद्धनुरुत्तमम् ॥०४-३८-२४॥
इमे च कस्य नाराचाः सहस्रा लोमवाहिनः। समन्तात्कलधौताग्रा उपासङ्गे हिरण्मये ॥०४-३८-२५॥
विपाठाः पृथवः कस्य गार्ध्रपत्राः शिलाशिताः। हारिद्रवर्णाः सुनसाः पीताः सर्वायसाः शराः ॥०४-३८-२६॥
कस्यायमसितावापः पञ्चशार्दूललक्षणः। वराहकर्णव्यामिश्रः शरान्धारयते दश ॥०४-३८-२७॥
कस्येमे पृथवो दीर्घाः सर्वपारशवाः शराः। शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशनाः ॥०४-३८-२८॥
कस्येमे शुकपत्राभैः पूर्वैरर्धैः सुवाससः। उत्तरैरायसैः पीतैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः ॥०४-३८-२९॥
कस्यायं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः। वैयाघ्रकोशे निहितो हेमचित्रत्सरुर्महान् ॥०४-३८-३०॥
सुफलश्चित्रकोशश्च किङ्किणीसायको महान्। कस्य हेमत्सरुर्दिव्यः खड्गः परमनिर्व्रणः ॥०४-३८-३१॥
कस्यायं विमलः खड्गो गव्ये कोशे समर्पितः। हेमत्सरुरनाधृष्यो नैषध्यो भारसाधनः ॥०४-३८-३२॥
कस्य पाञ्चनखे कोशे सायको हेमविग्रहः। प्रमाणरूपसम्पन्नः पीत आकाशसंनिभः ॥०४-३८-३३॥
कस्य हेममये कोशे सुतप्ते पावकप्रभे। निस्त्रिंशोऽयं गुरुः पीतः सैक्यः परमनिर्व्रणः ॥०४-३८-३४॥
निर्दिशस्व यथातत्त्वं मया पृष्टा बृहन्नडे। विस्मयो मे परो जातो दृष्ट्वा सर्वमिदं महत् ॥०४-३८-३५॥
बृहन्नडोवाच॥
यन्मां पूर्वमिहापृच्छः शत्रुसेनानिबर्हणम्। गाण्डीवमेतत्पार्थस्य लोकेषु विदितं धनुः ॥०४-३८-३६॥
सर्वायुधमहामात्रं शातकुम्भपरिष्कृतम्। एतत्तदर्जुनस्यासीद्गाण्डीवं परमायुधम् ॥०४-३८-३७॥
यत्तच्छतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्। येन देवान्मनुष्यांश्च पार्थो विषहते मृधे ॥०४-३८-३८॥
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः। एतद्वर्षसहस्रं तु ब्रह्मा पूर्वमधारयत् ॥०४-३८-३९॥
ततोऽनन्तरमेवाथ प्रजापतिरधारयत्। त्रीणि पञ्चशतं चैव शक्रोऽशीति च पञ्च च ॥०४-३८-४०॥
सोमः पञ्चशतं राजा तथैव वरुणः शतम्। पार्थः पञ्च च षष्टिं च वर्षाणि श्वेतवाहनः ॥०४-३८-४१॥
महावीर्यं महद्दिव्यमेतत्तद्धनुरुत्तमम्। पूजितं सुरमर्त्येषु बिभर्ति परमं वपुः ॥०४-३८-४२॥
सुपार्श्वं भीमसेनस्य जातरूपग्रहं धनुः। येन पार्थोऽजयत्कृत्स्नां दिशं प्राचीं परन्तपः ॥०४-३८-४३॥
इन्द्रगोपकचित्रं च यदेतच्चारुविग्रहम्। राज्ञो युधिष्ठिरस्यैतद्वैराटे धनुरुत्तमम् ॥०४-३८-४४॥
सूर्या यस्मिंस्तु सौवर्णाः प्रभासन्ते प्रभासिनः। तेजसा प्रज्वलन्तो वै नकुलस्यैतदायुधम् ॥०४-३८-४५॥
शलभा यत्र सौवर्णास्तपनीयविचित्रिताः। एतन्माद्रीसुतस्यापि सहदेवस्य कार्मुकम् ॥०४-३८-४६॥
ये त्विमे क्षुरसङ्काशाः सहस्रा लोमवाहिनः। एतेऽर्जुनस्य वैराटे शराः सर्पविषोपमाः ॥०४-३८-४७॥
एते ज्वलन्तः सङ्ग्रामे तेजसा शीघ्रगामिनः। भवन्ति वीरस्याक्षय्या व्यूहतः समरे रिपून् ॥०४-३८-४८॥
ये चेमे पृथवो दीर्घाश्चन्द्रबिम्बार्धदर्शनाः। एते भीमस्य निशिता रिपुक्षयकराः शराः ॥०४-३८-४९॥
हारिद्रवर्णा ये त्वेते हेमपुङ्खाः शिलाशिताः। नकुलस्य कलापोऽयं पञ्चशार्दूललक्षणः ॥०४-३८-५०॥
येनासौ व्यजयत्कृत्स्नां प्रतीचीं दिशमाहवे। कलापो ह्येष तस्यासीन्माद्रीपुत्रस्य धीमतः ॥०४-३८-५१॥
ये त्विमे भास्कराकाराः सर्वपारशवाः शराः। एते चित्राः क्रियोपेताः सहदेवस्य धीमतः ॥०४-३८-५२॥
ये त्विमे निशिताः पीताः पृथवो दीर्घवाससः। हेमपुङ्खास्त्रिपर्वाणो राज्ञ एते महाशराः ॥०४-३८-५३॥
यस्त्वयं सायको दीर्घः शिलीपृष्ठः शिलीमुखः। अर्जुनस्यैष सङ्ग्रामे गुरुभारसहो दृढः ॥०४-३८-५४॥
वैयाघ्रकोशस्तु महान्भीमसेनस्य सायकः। गुरुभारसहो दिव्यः शात्रवाणां भयङ्करः ॥०४-३८-५५॥
सुफलश्चित्रकोशश्च हेमत्सरुरनुत्तमः। निस्त्रिंशः कौरवस्यैष धर्मराजस्य धीमतः ॥०४-३८-५६॥
यस्तु पाञ्चनखे कोशे निहितश्चित्रसेवने। नकुलस्यैष निस्त्रिंशो गुरुभारसहो दृढः ॥०४-३८-५७॥
यस्त्वयं विमलः खड्गो गव्ये कोशे समर्पितः। सहदेवस्य विद्ध्येनं सर्वभारसहं दृढम् ॥०४-३८-५८॥
