12.179
भरद्वाज उवाच॥
यदि प्राणायते वायुर्वायुरेव विचेष्टते। श्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥१२-१७९-१॥
यद्यूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदि। अग्निर्जरयते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥१२-१७९-२॥
जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते। वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति ॥१२-१७९-३॥
यदि वातोपमो जीवः संश्लेषो यदि वायुना। वायुमण्डलवद्दृश्यो गच्छेत्सह मरुद्गणैः ॥१२-१७९-४॥
श्लेषो यदि च वातेन यदि तस्मात्प्रणश्यति। महार्णवविमुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम् ॥१२-१७९-५॥
कूपे वा सलिलं दद्यात्प्रदीपं वा हुताशने। प्रक्षिप्तं नश्यति क्षिप्रं यथा नश्यत्यसौ तथा ॥१२-१७९-६॥
पञ्चसाधारणे ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतः। येषामन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति सङ्ग्रहः ॥१२-१७९-७॥
नश्यन्त्यापो ह्यनाहाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात्। नश्यते कोष्ठभेदात्खमग्निर्नश्यत्यभोजनात् ॥१२-१७९-८॥
व्याधिव्रणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते। पीडितेऽन्यतरे ह्येषां सङ्घातो याति पञ्चधा ॥१२-१७९-९॥
तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति। किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति वा ॥१२-१७९-१०॥
एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति मामिति। यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति ॥१२-१७९-११॥
गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा। इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः ॥१२-१७९-१२॥
विहगैरुपयुक्तस्य शैलाग्रात्पतितस्य वा। अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः सञ्जीवनं पुनः ॥१२-१७९-१३॥
छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति। बीजान्यस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनरेष्यति ॥१२-१७९-१४॥
बीजमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते। मृता मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्बीजं प्रवर्तते ॥१२-१७९-१५॥
