12.218
भीष्म उवाच॥
शतक्रतुरथापश्यद्बलेर्दीप्तां महात्मनः। स्वरूपिणीं शरीराद्धि तदा निष्क्रामतीं श्रियम् ॥१२-२१८-१॥
तां दीप्तां प्रभया दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः। विस्मयोत्फुल्लनयनो बलिं पप्रच्छ वासवः ॥१२-२१८-२॥
बले केयमपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी। त्वत्तः स्थिता सकेयूरा दीप्यमाना स्वतेजसा ॥१२-२१८-३॥
बलिरुवाच॥
न हीमामासुरीं वेद्मि न दैवीं न च मानुषीम्। त्वमेवैनां पृच्छ मा वा यथेष्टं कुरु वासव ॥१२-२१८-४॥
शक्र उवाच॥
का त्वं बलेरपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी। अजानतो ममाचक्ष्व नामधेयं शुचिस्मिते ॥१२-२१८-५॥
का त्वं तिष्ठसि मायेव दीप्यमाना स्वतेजसा। हित्वा दैत्येश्वरं सुभ्रु तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः ॥१२-२१८-६॥
श्रीरुवाच॥
न मा विरोचनो वेद न मा वैरोचनो बलिः। आहुर्मां दुःसहेत्येवं विधित्सेति च मां विदुः ॥१२-२१८-७॥
भूतिर्लक्ष्मीति मामाहुः श्रीरित्येवं च वासव। त्वं मां शक्र न जानीषे सर्वे देवा न मां विदुः ॥१२-२१८-८॥
शक्र उवाच॥
किमिदं त्वं मम कृते उताहो बलिनः कृते। दुःसहे विजहास्येनं चिरसंवासिनी सती ॥१२-२१८-९॥
श्रीरुवाच॥
न धाता न विधाता मां विदधाति कथञ्चन। कालस्तु शक्र पर्यायान्मैनं शक्रावमन्यथाः ॥१२-२१८-१०॥
शक्र उवाच॥
कथं त्वया बलिस्त्यक्तः किमर्थं वा शिखण्डिनि। कथं च मां न जह्यास्त्वं तन्मे ब्रूहि शुचिस्मिते ॥१२-२१८-११॥
श्रीरुवाच॥
सत्ये स्थितास्मि दाने च व्रते तपसि चैव हि। पराक्रमे च धर्मे च पराचीनस्ततो बलिः ॥१२-२१८-१२॥
ब्रह्मण्योऽयं सदा भूत्वा सत्यवादी जितेन्द्रियः। अभ्यसूयद्ब्राह्मणान्वै उच्छिष्टश्चास्पृशद्घृतम् ॥१२-२१८-१३॥
यज्ञशीलः पुरा भूत्वा मामेव यजतेत्ययम्। प्रोवाच लोकान्मूढात्मा कालेनोपनिपीडितः ॥१२-२१८-१४॥
अपाकृता ततः शक्र त्वयि वत्स्यामि वासव। अप्रमत्तेन धार्यास्मि तपसा विक्रमेण च ॥१२-२१८-१५॥
शक्र उवाच॥
अस्ति देवमनुष्येषु सर्वभूतेषु वा पुमान्। यस्त्वामेको विषहितुं शक्नुयात्कमलालये ॥१२-२१८-१६॥
श्रीरुवाच॥
नैव देवो न गन्धर्वो नासुरो न च राक्षसः। यो मामेको विषहितुं शक्तः कश्चित्पुरंदर ॥१२-२१८-१७॥
शक्र उवाच॥
तिष्ठेथा मयि नित्यं त्वं यथा तद्ब्रूहि मे शुभे। तत्करिष्यामि ते वाक्यमृतं त्वं वक्तुमर्हसि ॥१२-२१८-१८॥
श्रीरुवाच॥
स्थास्यामि नित्यं देवेन्द्र यथा त्वयि निबोध तत्। विधिना वेददृष्टेन चतुर्धा विभजस्व माम् ॥१२-२१८-१९॥
शक्र उवाच॥
अहं वै त्वा निधास्यामि यथाशक्ति यथाबलम्। न तु मेऽतिक्रमः स्याद्वै सदा लक्ष्मि तवान्तिके ॥१२-२१८-२०॥
भूमिरेव मनुष्येषु धारणी भूतभाविनी। सा ते पादं तितिक्षेत समर्था हीति मे मतिः ॥१२-२१८-२१॥
श्रीरुवाच॥
एष मे निहितः पादो योऽयं भूमौ प्रतिष्ठितः। द्वितीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु ॥१२-२१८-२२॥
शक्र उवाच॥
आप एव मनुष्येषु द्रवन्त्यः परिचारिकाः। तास्ते पादं तितिक्षन्तामलमापस्तितिक्षितुम् ॥१२-२१८-२३॥
श्रीरुवाच॥
एष मे निहितः पादो योऽयमप्सु प्रतिष्ठितः। तृतीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु ॥१२-२१८-२४॥
शक्र उवाच॥
यस्मिन्देवाश्च यज्ञाश्च यस्मिन्वेदाः प्रतिष्ठिताः। तृतीयं पादमग्निस्ते सुधृतं धारयिष्यति ॥१२-२१८-२५॥
श्रीरुवाच॥
एष मे निहितः पादो योऽयमग्नौ प्रतिष्ठितः। चतुर्थं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु ॥१२-२१८-२६॥
शक्र उवाच॥
ये वै सन्तो मनुष्येषु ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः। ते ते पादं तितिक्षन्तामलं सन्तस्तितिक्षितुम् ॥१२-२१८-२७॥
श्रीरुवाच॥
एष मे निहितः पादो योऽयं सत्सु प्रतिष्ठितः। एवं विनिहितां शक्र भूतेषु परिधत्स्व माम् ॥१२-२१८-२८॥
शक्र उवाच॥
भूतानामिह वै यस्त्वा मया विनिहितां सतीम्। उपहन्यात्स मे द्विष्यात्तथा शृण्वन्तु मे वचः ॥१२-२१८-२९॥
भीष्म उवाच॥
ततस्त्यक्तः श्रिया राजा दैत्यानां बलिरब्रवीत्। यावत्पुरस्तात्प्रतपेत्तावद्वै दक्षिणां दिशम् ॥१२-२१८-३०॥
पश्चिमां तावदेवापि तथोदीचीं दिवाकरः। तथा मध्यंदिने सूर्यो अस्तमेति यदा तदा ॥ पुनर्देवासुरं युद्धं भावि जेतास्मि वस्तदा ॥१२-२१८-३१॥
सर्वाँल्लोकान्यदादित्य एकस्थस्तापयिष्यति। तदा देवासुरे युद्धे जेताहं त्वां शतक्रतो ॥१२-२१८-३२॥
शक्र उवाच॥
ब्रह्मणास्मि समादिष्टो न हन्तव्यो भवानिति। तेन तेऽहं बले वज्रं न विमुञ्चामि मूर्धनि ॥१२-२१८-३३॥
यथेष्टं गच्छ दैत्येन्द्र स्वस्ति तेऽस्तु महासुर। आदित्यो नावतपिता कदाचिन्मध्यतः स्थितः ॥१२-२१८-३४॥
स्थापितो ह्यस्य समयः पूर्वमेव स्वयम्भुवा। अजस्रं परियात्येष सत्येनावतपन्प्रजाः ॥१२-२१८-३५॥
अयनं तस्य षण्मासा उत्तरं दक्षिणं तथा। येन संयाति लोकेषु शीतोष्णे विसृजन्रविः ॥१२-२१८-३६॥
भीष्म उवाच॥
एवमुक्तस्तु दैत्येन्द्रो बलिरिन्द्रेण भारत। जगाम दक्षिणामाशामुदीचीं तु पुरंदरः ॥१२-२१८-३७॥
इत्येतद्बलिना गीतमनहङ्कारसञ्ज्ञितम्। वाक्यं श्रुत्वा सहस्राक्षः खमेवारुरुहे तदा ॥१२-२१८-३८॥
