12.014
वैशम्पायन उवाच॥
अव्याहरति कौन्तेये धर्मराजे युधिष्ठिरे। भ्रातॄणां ब्रुवतां तांस्तान्विविधान्वेदनिश्चयान् ॥१२-१४-१॥
महाभिजनसम्पन्ना श्रीमत्यायतलोचना। अभ्यभाषत राजेन्द्रं द्रौपदी योषितां वरा ॥१२-१४-२॥
आसीनमृषभं राज्ञां भ्रातृभिः परिवारितम्। सिंहशार्दूलसदृशैर्वारणैरिव यूथपम् ॥१२-१४-३॥
अभिमानवती नित्यं विशेषेण युधिष्ठिरे। लालिता सततं राज्ञा धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ॥१२-१४-४॥
आमन्त्र्य विपुलश्रोणी साम्ना परमवल्गुना। भर्तारमभिसम्प्रेक्ष्य ततो वचनमब्रवीत् ॥१२-१४-५॥
इमे ते भ्रातरः पार्थ शुष्यन्त स्तोकका इव। वावाश्यमानास्तिष्ठन्ति न चैनानभिनन्दसे ॥१२-१४-६॥
नन्दयैतान्महाराज मत्तानिव महाद्विपान्। उपपन्नेन वाक्येन सततं दुःखभागिनः ॥१२-१४-७॥
कथं द्वैतवने राजन्पूर्वमुक्त्वा तथा वचः। भ्रातॄनेतान्स्म सहिताञ्शीतवातातपार्दितान् ॥१२-१४-८॥
वयं दुर्योधनं हत्वा मृधे भोक्ष्याम मेदिनीम्। सम्पूर्णां सर्वकामानामाहवे विजयैषिणः ॥१२-१४-९॥
विरथांश्च रथान्कृत्वा निहत्य च महागजान्। संस्तीर्य च रथैर्भूमिं ससादिभिररिंदमाः ॥१२-१४-१०॥
यजतां विविधैर्यज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः। वनवासकृतं दुःखं भविष्यति सुखाय नः ॥१२-१४-११॥
इत्येतानेवमुक्त्वा त्वं स्वयं धर्मभृतां वर। कथमद्य पुनर्वीर विनिहंसि मनांस्युत ॥१२-१४-१२॥
न क्लीबो वसुधां भुङ्क्ते न क्लीबो धनमश्नुते। न क्लीबस्य गृहे पुत्रा मत्स्याः पङ्क इवासते ॥१२-१४-१३॥
नादण्डः क्षत्रियो भाति नादण्डो भूतिमश्नुते। नादण्डस्य प्रजा राज्ञः सुखमेधन्ति भारत ॥१२-१४-१४॥
मित्रता सर्वभूतेषु दानमध्ययनं तपः। ब्राह्मणस्यैष धर्मः स्यान्न राज्ञो राजसत्तम ॥१२-१४-१५॥
असतां प्रतिषेधश्च सतां च परिपालनम्। एष राज्ञां परो धर्मः समरे चापलायनम् ॥१२-१४-१६॥
यस्मिन्क्षमा च क्रोधश्च दानादाने भयाभये। निग्रहानुग्रहौ चोभौ स वै धर्मविदुच्यते ॥१२-१४-१७॥
न श्रुतेन न दानेन न सान्त्वेन न चेज्यया। त्वयेयं पृथिवी लब्धा नोत्कोचेन तथाप्युत ॥१२-१४-१८॥
यत्तद्बलममित्राणां तथा वीरसमुद्यतम्। हस्त्यश्वरथसम्पन्नं त्रिभिरङ्गैर्महत्तरम् ॥१२-१४-१९॥
रक्षितं द्रोणकर्णाभ्यामश्वत्थाम्ना कृपेण च। तत्त्वया निहतं वीर तस्माद्भुङ्क्ष्व वसुन्धराम् ॥१२-१४-२०॥
जम्बूद्वीपो महाराज नानाजनपदायुतः। त्वया पुरुषशार्दूल दण्डेन मृदितः प्रभो ॥१२-१४-२१॥
जम्बूद्वीपेन सदृशः क्रौञ्चद्वीपो नराधिप। अपरेण महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया ॥१२-१४-२२॥
क्रौञ्चद्वीपेन सदृशः शाकद्वीपो नराधिप। पूर्वेण तु महामेरोर्दण्डेन मृदितस्त्वया ॥१२-१४-२३॥
उत्तरेण महामेरोः शाकद्वीपेन संमितः। भद्राश्वः पुरुषव्याघ्र दण्डेन मृदितस्त्वया ॥१२-१४-२४॥
द्वीपाश्च सान्तरद्वीपा नानाजनपदालयाः। विगाह्य सागरं वीर दण्डेन मृदितास्त्वया ॥१२-१४-२५॥
एतान्यप्रतिमानि त्वं कृत्वा कर्माणि भारत। न प्रीयसे महाराज पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥१२-१४-२६॥
स त्वं भ्रातॄनिमान्दृष्ट्वा प्रतिनन्दस्व भारत। ऋषभानिव संमत्तान्गजेन्द्रानूर्जितानिव ॥१२-१४-२७॥
अमरप्रतिमाः सर्वे शत्रुसाहाः परन्तपाः। एकोऽपि हि सुखायैषां क्षमः स्यादिति मे मतिः ॥१२-१४-२८॥
किं पुनः पुरुषव्याघ्राः पतयो मे नरर्षभाः। समस्तानीन्द्रियाणीव शरीरस्य विचेष्टने ॥१२-१४-२९॥
अनृतं माब्रवीच्छ्वश्रूः सर्वज्ञा सर्वदर्शिनी। युधिष्ठिरस्त्वां पाञ्चालि सुखे धास्यत्यनुत्तमे ॥१२-१४-३०॥
हत्वा राजसहस्राणि बहून्याशुपराक्रमः। तद्व्यर्थं सम्प्रपश्यामि मोहात्तव जनाधिप ॥१२-१४-३१॥
येषामुन्मत्तको ज्येष्ठः सर्वे तस्योपचारिणः। तवोन्मादेन राजेन्द्र सोन्मादाः सर्वपाण्डवाः ॥१२-१४-३२॥
यदि हि स्युरनुन्मत्ता भ्रातरस्ते जनाधिप। बद्ध्वा त्वां नास्तिकैः सार्धं प्रशासेयुर्वसुन्धराम् ॥१२-१४-३३॥
कुरुते मूढमेवं हि यः श्रेयो नाधिगच्छति। धूपैरञ्जनयोगैश्च नस्यकर्मभिरेव च ॥ भेषजैः स चिकित्स्यः स्याद्य उन्मार्गेण गच्छति ॥१२-१४-३४॥
साहं सर्वाधमा लोके स्त्रीणां भरतसत्तम। तथा विनिकृतामित्रैर्याहमिच्छामि जीवितुम् ॥१२-१४-३५॥
एतेषां यतमानानामुत्पद्यन्ते तु सम्पदः। त्वं तु सर्वां महीं लब्ध्वा कुरुषे स्वयमापदम् ॥१२-१४-३६॥
यथास्तां संमतौ राज्ञां पृथिव्यां राजसत्तमौ। मान्धाता चाम्बरीषश्च तथा राजन्विराजसे ॥१२-१४-३७॥
प्रशाधि पृथिवीं देवीं प्रजा धर्मेण पालयन्। सपर्वतवनद्वीपां मा राजन्विमना भव ॥१२-१४-३८॥
यजस्व विविधैर्यज्ञैर्जुह्वन्नग्नीन्प्रयच्छ च। पुराणि भोगान्वासांसि द्विजातिभ्यो नृपोत्तम ॥१२-१४-३९॥
